Hardvochtige effecten op burgers door knelpunten in (uitvoering) wet- en regelgeving binnen de sociale zekerheid. Werknemersregelingen, de Participatiewet, de Toeslagenwet en uitbetaling van het pgb

Knelpunten in wet- en regelgeving binnen de sociale zekerheid die het leven van burgers kunnen ontwrichten, onderzocht naar aanleiding van een motie van het lid Omtzigt na het rapport Ongekend onrecht over de kinderopvangtoeslag. De doorlichting betreft de door het UWV uitgevoerde wetten waaronder WW, Ziektewet, WIA, WAO, Wajong en Toeslagenwet, de Participatiewet, de Banenafspraak en de uitbetaling van het persoonsgebonden budget door de Sociale Verzekeringsbank. Gebruikt zijn literatuur- en jurisprudentieonderzoek, interviews met onder meer de Centrale Raad van Beroep, de Nationale ombudsman, clientenorganisaties, uitvoerders en departementen, gesprekken met burgers en vier expertsessies. Een hardvochtig effect is gedefinieerd als ontwrichting van het leven van burgers door overheidshandelen, meestal met aantasting van bestaanszekerheid. Een objectieve meetlat wordt onmogelijk en onwenselijk geacht. In alle onderzochte regelingen bestaan structurele knelpunten, vooral rond verplichtingen en sanctionering, die geen uitzonderingen zijn en niet met maatwerk alleen zijn op te lossen.

Veranderende wet- en regelgevingGovernance en verslaggevingCommunicatie, reputatie en stakeholders

Waarom deze indeling: De opdracht is een doorlichting van wetten en regelingen waarin de wet zelf of de uitvoering ervan burgers ernstig in de knel brengt, met stapeling van regels en sanctionering als terugkerend knelpunt. Het analysekader kijkt uitdrukkelijk ook naar de sturingsrelatie tussen kabinet, Kamer, departement en uitvoeringsorganisaties, omdat hardvochtige effecten zelden in een enkel systeemonderdeel ontstaan. Burgers voelen zich machteloos en onbegrepen en het vertrouwen in de overheid wordt aangetast, tot het punt waarop zij geen toekomstperspectief meer zien.

Toegekend met een AI-model (Opus 5) op basis van de zestien thema's van Risk in Focus; niet door mensen gevalideerd. Om de labels beter te onderbouwen gaan we ze gefaseerd herbeoordelen met een tweede, onafhankelijk model van een andere aanbieder (OpenAI naast Anthropic); vanwege tokenlimieten gebeurt dat stapsgewijs. Ziet u een fout? Laat het weten.

Ministerie

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Organisatieonderdeel

DG Sociale Zekerheid en Integratie

Bron

Onderzoeken en evaluaties: Panteia, Muzus, Vrije Universiteit Amsterdam en Hogeschool Utrecht

Toegepaste standaard

Extern onderzoek

Datum

2022-06-20

Het rapport zelf

originele publicatie

Omschrijving

samenvatting door een AI-model (Opus 5) op basis van de publicatie

Risicolabels

toegekend met een AI-model (Opus 5) volgens de zestien thema's van Risk in Focus (ECIIA), niet door mensen gevalideerd

Indeling bij een onderdeel

rapportreview van de Rijksmap, op basis van de organisatie die in het rapport wordt genoemd

Bijgewerkt

augustus 2026

• 2026-07-10UWV Monitor arbeidsparticipatie van mensen met een arbeidsbeperking 2025UWV, Strategie, Beleid en Kennis
• 2026-07Evaluatie adviesrecht van gemeenten bij schuldenbewindenBureau Bartels
• 2026-06(On)benutte handelingsruimte in de bijstandNederlandse Arbeidsinspectie
• 2026-05Monitor deelnemerservaringen Wet toekomst pensioenenIpsos I&O
• 2026-04-13Een vroege start op de Nederlandse arbeidsmarkt. Ervaringen, resultaten en werking van de proeven met startbanen voor statushoudersDe Beleidsonderzoekers
• 2026-04Pilot ketenverwijzing bij schuldenproblematiek: een brug naar gemeentelijke schuldhulpverleningHogeschool Utrecht, lectoraat Schulden en Incasso

Alle openbaar bekende rapporten over DG Sociale Zekerheid en Integratie