Rijksmap › Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid › DG Sociale Zekerheid en Integratie › rapport

Onderzoek naar risico's op misbruik en oneigenlijk gebruik Participatiewet

2019-09 · Onderzoeken en evaluaties: Stimulansz · standaard Extern onderzoek · Toezicht & onderzoek

Open het rapport bij de bron Toon dit rapport in de interactieve Rijksmap

Waar gaat dit rapport over?

AI-samenvatting

Onderzoek naar risico's op misbruik en oneigenlijk gebruik van de Participatiewet, uitgevoerd na de motie Wiersma die vroeg het stelsel van sociale zekerheid door te lichten op fraudegevoeligheid; parallel liepen onderzoeken bij UWV en de Sociale Verzekeringsbank. Het onderzoek combineert literatuur- en jurisprudentiestudie met een enquete onder gemeenten, interviews en een klankbordgroep van Divosa en de VNG. De grootste benadelingsbedragen hangen samen met identiteit, woon- en leefsituatie en inkomen en vermogen. Het ontdekken van misbruik berust nog te vaak op toeval doordat gestructureerde werkprocessen en samenwerking met andere afdelingen en externe partijen ontbreken. De bewijslast wordt als zwaar ervaren en technische hulpmiddelen mogen niet worden ingezet. Terugvordering is lastig, vooral bij beëindigd verblijfsrecht en bij personen die staan geregistreerd als vertrokken onbekend waarheen.

Risicothema's

Fraude, omkoping en criminele uitbuitingGovernance en verslaggevingVeranderende wet- en regelgeving

Waarom deze indeling: Het onderzoek brengt in kaart waar misbruik en oneigenlijk gebruik van de bijstand ontstaan, van vervalste identiteitsbewijzen tot verzwegen inkomen en hennepkwekerijen (fraud). Een kernbevinding is dat het ontdekken van misbruik nog te veel op toeval berust en dat werkprocessen en kennisdeling tussen gemeenten beter kunnen (governance). De uitvoering is decentraal belegd, waarbij gemeenten beleidsvrijheid hebben en de bewijslast en rechtsbescherming van de burger zwaar wegen (laws).

Toegekend met een AI-model (Opus 5) op basis van de zestien thema's van Risk in Focus; niet door mensen gevalideerd. Om de labels beter te onderbouwen gaan we ze gefaseerd herbeoordelen met een tweede, onafhankelijk model van een andere aanbieder (OpenAI naast Anthropic); vanwege tokenlimieten gebeurt dat stapsgewijs. Ziet u een fout? Laat het weten.

Waar hoort dit rapport bij?

Ministerie: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Organisatieonderdeel: DG Sociale Zekerheid en Integratie
Bron: Onderzoeken en evaluaties: Stimulansz
Toegepaste standaard: Extern onderzoek
Datum: 2019-09 (alleen de maand is bekend)

Bronnen

Het rapport zelf: originele publicatie
Omschrijving: samenvatting door een AI-model (Opus 5) op basis van de publicatie
Risicolabels: toegekend met een AI-model (Opus 5) volgens de zestien thema's van Risk in Focus (ECIIA), niet door mensen gevalideerd
Indeling bij een onderdeel: rapportreview van de Rijksmap, op basis van de organisatie die in het rapport wordt genoemd
Bijgewerkt: augustus 2026

Andere rapporten over DG Sociale Zekerheid en Integratie

2026-07-10UWV Monitor arbeidsparticipatie van mensen met een arbeidsbeperking 2025UWV, Strategie, Beleid en Kennis
2026-07Evaluatie adviesrecht van gemeenten bij schuldenbewindenBureau Bartels
2026-06(On)benutte handelingsruimte in de bijstandNederlandse Arbeidsinspectie
2026-05Monitor deelnemerservaringen Wet toekomst pensioenenIpsos I&O
2026-04-13Een vroege start op de Nederlandse arbeidsmarkt. Ervaringen, resultaten en werking van de proeven met startbanen voor statushoudersDe Beleidsonderzoekers
2026-04Pilot ketenverwijzing bij schuldenproblematiek: een brug naar gemeentelijke schuldhulpverleningHogeschool Utrecht, lectoraat Schulden en Incasso

Alle openbaar bekende rapporten over DG Sociale Zekerheid en Integratie