Gevolgen groot, opbrengsten onbekend - Onderzoek naar de anti-witwasaanpak in de bankensector

Witwassen is een groot maatschappelijk probleem. Elke witgewassen euro is verdiend met criminele handelingen. Een crimineel kan bijvoorbeeld een pand kopen met geld dat hij heeft verdiend via drugshandel. Zodra hij het pand verkoopt, lijkt het eerlijk verdiend geld. Volgens schattingen wordt er jaarlijks € 15 tot € 20 miljard witgewassen in Nederland. Bankrekeningen zijn een belangrijke schakel voor criminelen om geld wit te wassen. Het is belangrijk dat witwassen effectief en efficiënt wordt aangepakt. Oftewel: witwaspraktijken bestrijden, zónder dat onschuldige burgers en bedrijven de dupe worden van een aanpak die onvoldoende werkt in de praktijk. Een effectieve en efficiënte aanpak van witwassen moet risicogebaseerd zijn: de keuze voor controles en maatregelen is gebaseerd op inzichten in het daadwerkelijke risico op witwassen en de financiële omvang daarvan. Uit dit onderzoek van de Algemene Rekenkamer blijkt dat van een effectieve en risicogebaseerde aanpak onvoldoende sprake is. Gevolgen groot De Algemene Rekenkamer heeft voor dit onderzoek onder andere gekeken naar hoe de anti-witwasaanpak in de bankensector in de praktijk uitpakt voor drie groepen: ‘politically exposed persons’ (PEP’s, in dit onderzoek met name oud-politici en oud-rechters), religieuze instellingen en horecaondernemers. PEP’s en religieuze instellingen (met name moskeeën en migrantenkerken) zeggen vaak te maken te hebben met ingrijpende controlemaatregelen. Als gevolg hiervan kunnen ze geen rekening [...]

Fraude, omkoping en criminele uitbuitingGovernance en verslaggevingVeranderende wet- en regelgeving

Waarom deze indeling: Het onderzoek gaat over de bestrijding van witwassen, geschat op 15 tot 20 miljard euro per jaar, waarbij banken als poortwachter ongebruikelijke transacties melden bij de FIU (ruim 530 duizend meldingen in 2024) en DNB integriteitstoezicht houdt. De sturing en verantwoording schieten tekort: DNB evalueert de effectiviteit van haar toezicht niet en houdt hersteltrajecten die 3 tot 4 jaar uitlopen, de FIU weet niet welke meldingen niet zijn bekeken en analyseert de kwaliteit niet, en de minister van Financien staat op grote afstand van DNB met toezicht dat vooral op kosten en rechtmatigheid is gericht. Ook wet- en regelgeving is bepalend: de Nederlandse kop om ongebruikelijke in plaats van verdachte transacties te melden verdwijnt met de nieuwe EU-regels vanaf 2027 en de komst van AMLA verandert het toezicht.

Toegekend met een AI-model (Opus 5) op basis van de zestien thema's van Risk in Focus; niet door mensen gevalideerd. Om de labels beter te onderbouwen gaan we ze gefaseerd herbeoordelen met een tweede, onafhankelijk model van een andere aanbieder (OpenAI naast Anthropic); vanwege tokenlimieten gebeurt dat stapsgewijs. Ziet u een fout? Laat het weten.

Ministerie

Rijksbreed

Onderdeel volgens het rapport

directoraat-generaal voor Fiscale Zaken

Bron

Algemene Rekenkamer

Toegepaste standaard

ISSAI

Datum

2026-03-11

Het rapport zelf

originele publicatie

Omschrijving

officiële omschrijving, overgenomen van de publicatiepagina

Risicolabels

toegekend met een AI-model (Opus 5) volgens de zestien thema's van Risk in Focus (ECIIA), niet door mensen gevalideerd

Bijgewerkt

augustus 2026