Jaarlijkse voortgangsrapportage 2024 Project Verwerving F-35

Vijfentwintigste en laatste afzonderlijke voortgangsrapportage over het project Verwerving F-35, dat de F-16 moest vervangen. Op 26 september 2024 is de volledige operationele inzetbaarheid bereikt en op 27 september 2024 is afscheid genomen van de F-16; vanaf juni 2024 heeft de F-35 ook de kernwapentaak overgenomen, waarmee Nederland het eerste Europese land is dat die overgang maakte. Nederland ontving in 2024 het veertigste toestel en breidt de vloot via de Defensienota 2024 uit naar 57 vliegtuigen, met een optie op een zesde extra toestel waarvoor de haalbaarheid van een onbemenste capaciteit wordt onderzocht. De ramingen in deze rapportage gaan nog uit van 52 toestellen omdat de bijstelling later kwam en de cijfers van het internationale programmabureau met vertraging binnenkwamen. Nederlandse bedrijven kregen in 2023 38 nieuwe orders ter waarde van 402,1 miljoen dollar, waarmee het totaal op ongeveer 3,17 miljard dollar komt en de verwachte productieomzet tot circa 2045 op meer dan 9 miljard dollar. Amerikaanse rekenkamer- en testrapporten wijzen op stijgende instandhoudingskosten, dalende beschikbaarheid en vertraging in de Block 4- en TR-3-modernisering. Rond de vliegbases Leeuwarden en Volkel loopt onderzoek naar geluidsbelasting en gezondheidseffecten.

Financiële, liquiditeits- en insolventierisico'sToeleveringsketen, uitbesteding en derdenPersoneel, diversiteit en behoud van talent

Waarom deze indeling: Financieel omdat de investeringsraming binnen het budget blijft en de exploitatie tot en met 2030 past, maar de kostenramingen voor de langere termijn niet binnen het geplande budget passen en de gemiddelde jaarlijkse exploitatieraming met 52,8 miljoen euro toenam. Toeleveringsketen omdat de instandhouding volledig leunt op een gezamenlijke internationale opzet met tekorten aan reservedelen en testapparatuur, uitgestelde prestatiecontracten met Lockheed Martin en Pratt en Whitney en aandacht voor logistiek onder oorlogsomstandigheden. Personeel omdat de inzetbaarheid van de Nederlandse vloot onder de norm bleef, mede door een tekort aan opgeleid technisch personeel.

Toegekend met een AI-model (Opus 5) op basis van de zestien thema's van Risk in Focus; niet door mensen gevalideerd. Om de labels beter te onderbouwen gaan we ze gefaseerd herbeoordelen met een tweede, onafhankelijk model van een andere aanbieder (OpenAI naast Anthropic); vanwege tokenlimieten gebeurt dat stapsgewijs. Ziet u een fout? Laat het weten.

Ministerie

Ministerie van Defensie

Bron

Onderzoeken en evaluaties: Ministerie van Defensie

Toegepaste standaard

Extern onderzoek

Datum

2025-05 (alleen de maand is bekend)

Het rapport zelf

originele publicatie

Omschrijving

samenvatting door een AI-model (Opus 5) op basis van de publicatie

Risicolabels

toegekend met een AI-model (Opus 5) volgens de zestien thema's van Risk in Focus (ECIIA), niet door mensen gevalideerd

Bijgewerkt

augustus 2026